Saha Betonunda Derz Aralığı Nasıl Belirlenir?

Beton prizini alırken suyunu kaybeder ve büzülür. Büzülen bir döşeme, bir yerden çatlamak zorundadır. Kontrol derzi, bu çatlağın nereden çıkacağını bizim belirlememizi sağlar. Derz aralığı doğru seçilmezse beton, derzlerin arasında kendi çatlağını açar.

Temel kural: kalınlığın 24–30 katı

Hasırlı veya donatısız saha betonunda kontrol derzi aralığı, genel uygulamada döşeme kalınlığının yaklaşık 24 ila 30 katı alınır. Kalınlık santimetre cinsinden yazıldığında hesap kolaydır:

Döşeme kalınlığı	24 × kalınlık	30 × kalınlık	Önerilen üst sınır
12 cm	2,9 m	3,6 m	3,6 m
15 cm	3,6 m	4,5 m	4,5 m
18 cm	4,3 m	5,4 m	5,4 m
20 cm	4,8 m	6,0 m	6,0 m
25 cm	6,0 m	7,5 m	6,0 m

Tablodaki son satır önemli: kalınlık arttıkça hesap 6 metrenin üzerine çıksa da, genel uygulamada panel kenarının 6 metreyi geçmemesi önerilir. Daha büyük paneller özel tasarım (örneğin yüksek dozajlı fiber ve özel derz detayları) gerektirir.

Panel oranı: kareye yakın olsun

Derz aralığı kadar panellerin şekli de önemlidir. Uzun ve dar paneller, ortalarından enine çatlamaya eğilimlidir. Genel kural, panelin uzun kenarının kısa kenarın 1,5 katını geçmemesidir. 4 × 4 m veya 4,5 × 5 m paneller, 3 × 7 m panellerden çok daha güvenlidir.

Derz planını belirleyen diğer etkenler

Kolonlar ve duvarlar

Kolon çevresi, betonun büzülmesini engelleyen sabit noktalardır. Kolonların çevresine izolasyon derzi uygulanmaz ve derz hatları kolon akslarından geçirilmezse, çatlak neredeyse her zaman kolon köşesinden başlar. Doğru planda derz hatları kolon akslarından geçer, kolonlar ise elmas veya kare izolasyon kalıbıyla döşemeden ayrılır.

Raf yerleşimi

Depolarda derz hatlarının raf ayaklarının altına denk gelmesi istenmez; raf ayağı derz kenarına yük bindirir ve ankraj dübelleri derz kenarını kırabilir. Derz planını raf yerleşim çizimiyle birlikte hazırlamak bu yüzden önemlidir. Ayrıntılar için fabrika ve depo zemin betonu sayfamıza bakabilirsiniz.

Döküm şeritleri

Günlük döküm sınırlarında oluşan inşaat derzleri, kontrol derzi planıyla uyumlu olmalıdır. Lazer screed ile geniş şeritler dökülebildiği için soğuk derz sayısı azalır.

Fiber kullanınca derz aralığı değişir mi?

Fiber, çatlakları dağıtır ve genişliğini sınırlar; ancak büzülmeyi ortadan kaldırmaz. Tasarıma bağlı olarak fiberli döşemelerde paneller bir miktar büyütülebilir, fakat derzsiz geniş döküm ayrı ve özel bir tasarımdır. Konuyu hasır çelik mi fiber mi yazımızda karşılaştırıyoruz.

Örnek: 40 × 60 m depo

18 cm kalınlığında bir depo zemini düşünelim. Hesaba göre derz aralığı 4,3–5,4 m arasında. Kolon aksları 10 m aralıklıysa, her kolon aksı bir derz hattı olur ve aradaki 10 m iki eşit panele bölünür: 5 × 5 m paneller. 40 × 60 m alanda bu yaklaşık 96 panel ve 860 m civarında kontrol derzi demektir. Kendi sahanızın derz uzunluğunu derz metraj aracımızla hesaplayabilirsiniz.

Sık yapılan hatalar

• Derz aralığını maliyet düşürmek için büyütmek
• Kolon çevresini izole etmemek
• L şeklinde veya çok dar paneller bırakmak
• Derzi doğru yere çizip geç kesmek
• Kesilen derzi dolgusuz bırakmak

Son iki hata, derz planı ne kadar iyi olursa olsun sonucu bozar. Derzin ne zaman kesilmesi gerektiğini bir sonraki yazımızda anlatıyoruz: derz kesimi ne zaman yapılır.

Sık sorulan sorular

Derz aralığı 6 metreden büyük olabilir mi?

Özel tasarımla (yüksek dozajlı fiber, büzülmesi azaltılmış beton, özel derz detayları) mümkündür; standart hasırlı saha betonunda 6 metrenin aşılması önerilmez.

Dilatasyon derzi ile kontrol derzi aynı şey mi?

Hayır. Kontrol derzi büzülme çatlağını yönlendirmek için yüzeyden kesilir; dilatasyon derzi döşemeyi tüm kalınlığı boyunca ayırır ve bina hareketlerinden bağımsız kılar.